Tema : Mbrojtja Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut.
Convert to study materialsBETA
Transform any presentation into ready-made study material—select from outputs like summaries, definitions, and practice questions.
1 of 30
Downloaded 35 times
More Related Content
E drejta ndërkombëtare publike punim seminarik.
1. Universiteti “Haxhi Zeka” Pejë
PUNIM SEMINARIK
Lenda : E Drejta Nderkombtare Publike
Tema : “Mbrojtja Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut“
Prof.Ass.Dr. Sabiha Shala Kandidat : Taulant Kelmendi
2. Hyrje…………………………………………………………………………..2
1.Paraqitja dhe zhvillimi i të drejtave të Njeriut………………………………...3
2.Karta e Kombeve të Bashkuara dhe të Drejtat e Njeriut………………………6
3.Deklarata e Përgjithshme mbi të Drejtat e Njeriut……………………….…….9
4.Konventa Evropiane mbi mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut…………………..12
5.Ndalimi i skllavërisë dhe i tregtisë me gra dhe me fëmijë……………………..15
6.Mbrojtja e pakicave…………………………………………………………….18
7.Ndalimi i diskriminimit………………………………………………………...22
8.Gjenocidi……………………………………………………………………….25
3. Hyrje
Gjatë pergaditjes së këtij punimi seminarik me temën “ Mbrojtja Ndërkombëtare e
të Drejtave të njeriut” jam përpjekur që këto fakte shtesë t`i paraqesë në formë të
kapshme me qëllimin që të kuptohen sa me thjeshtë nga të gjithë, këto të dhëna apo
informacione të cilat janë të shoqëruara me burime relevante mbi të drejtat e
njeriut, të cilat u paraqiten në hapsirën e të menduarit për njeriun dhe botën, apo
për sigurin njerëzore dhe mjedisin ku jeton njeriu, ideja e të drejtave të njeriut,
zanafillën e saj e ka qysh në filozofinë greke të antikiteti, nga Filosof të ndryshëm,
me pastaj është përcjellur edhe nga epoka e renesancen dhe iluminizmit si lëvizje
kulturore dhe filozofike të cilet kontribuan mbi liritë themelore dhe të drejtat e
njeriut gjatë shekullit XVI gjer në shekullin e XIX.
Iniciativa të tjera mbi mbrojtjen e lirive themelore dhe të drejtave të njeriut njihen
edhe një sërë dokumentesh siç ishte
“Kodii Hamurabit në vitin 2130 – 2088 para eres sone”
“E drejta Kanonike”
“Karta e Madhe e Lirive (Magna Carta Libertatum në vitin 1215”
“Karta e të Drejtave të Njeriut (Bill of Rights 1689)”
“Deklarata për Pavarësinë e SHBA-ve në vitin 1776”
“Deklarata për të Drejtat e Njeriut dhe Qytetarit në vitin 1789”
“Revolucioni Francez me moton - Liri,Barazi,Vëllëzëri”
“Deklarata Universale mbi të Drejtat e njeriut e shpallur me 10 dhjetor 1948”
“Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut në vitin
1950”
Aktet juridike ndërkombëtare të cilat kanë krijuar stabilitet institucional
ndërkombëtarë dhe shtetëror janë : Deklarata Universale mbi të Drejtat e Njeriut
dhe Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive themelore të
Njeriut.
4. 1
1.Paraqitja dhe Zhvillimi i të Drejtave të Njeriut
Zhvillimi i shoqërisë njerëzore, e para së gjithash të shtetit dhe të së drejtës është i
lidhur ngushtë me idenë e të drejtave dhe lirive të njeriut. Edhe psemendimi
politik në antikë nuk ishte “prijëtar” i idesë mbi të drejtat e njeriut, e ajo as që ka
mundur të ishte në kushtet e robërisë antike, qyshkur Stoikët tërhoqën vëmendjen
ndaj idesë mbi barazinë e njerëzve, ndërsa Sofistët mbi ekzistimin e një të drejte
“mbinatyrore” e cila gjendet mbi të drejtën “pozitive” në fuqi të cilën ajo dihet
edhe ta synojë. Pra idetë pararendëse mbi të drejtat e njeriut i gjejmë qysh në
shekullin e vjetër, mirëpo idea mbi të drejtat e njeriut vie në shprehje vetëm se në
mesjetë në kushtet e monarkisë absolute. Kështu një sundimtar anglez – Jovani pa
tokë qysh në fillim të shekullit të 13-të ishte i detyruar ta kufizojë pushtetin e vet të
pakufishëm dhe të “ndajë” korpusin e parë të të drejtave të njeriut “të gjithë
njerëzve të lirë edhe atë përgjithmonë”. Gjatë shekujve 17-të dhe 18-të, gjithashtu
ishte aktualizuar çështja e disa komuniteteve fetare.
Kështu që shtetet gjatë kontratave bilaterale kanë marrë mbi vete dhe obligimin e
mbrojtjes së të drejtave të komuniteteve fetare. Revolucionet e mëdha ka fundi i
shekullit 18-të siç ishte revolucioni qytetar në Francë, të cilat në thelbin e tyre
kishin synimin për liritë dhe barazinë e qytetarëve, sollën deri te “depërtimi” i
rëndësishëm i të drejtave të njeriut. Gjithashtu Kushtetuta Amerikane nga viti 1791
u plotësua me 10 amandamentet e para të cilat u emërtuan “Billi” mbi të drejtat dhe
me ato u garantua gjenerata e parë e të drejtave themelore të njeriut, gjegjësishtë të
drejtat qytetare dhe politike.
Kushtetuta e ShBA-ve nga viti 1787 e cila është në fuqi edhe sot, përmbanë katër
karakteristika themelore: federalizmin, demokracinë, ndarjen e pushtetit dhe
formën republikane të qeverisjes. Qysh në vitin 1791, janë ratifikuar edhe dhjetë
amendamentet me të cilat ishin proklamuar të drejtat dhe liritë themelore të njeriut
dhe qytetarit (Bill of Rights), të cilat edhe sotjanë pjesë përbërëse të vetë
Kushtetutës së vitit 1787. Në atë mënyrë, kjo Kushtetutë fiton edhe karakteristikën
e pestë, thelbësore – korpusin e gjeneruar të të drejtave themelore të njeriut të
gjeneratës së parë – të drejtat qytetare dhe politike (të drejtat e besimit, liria e të
1
Ljubica Kandić, Odabrani izvori iz opšte istorije države i prava (botim i shtatë),Ustav Sjedinjenih Američkih
država iz 1787. sa amandmanima, Savremena administracija, Beograd, 1992, fq. 241-242.
5. shprehurit, liria e tubimit, e drejta e privatësisë, e drejta në pasuri, e drejta në
gjykim të drejtë etj..)
2.Karta e Kombeve të Bashkuara dhe të Drejtat e Njeriut
2“Historia e Kombeve të Bashkuara fillon shumë kohë para themelimit të
Organizatës Nderkombëtare në datën 26 Qershor në vitin 1945 në San Francisko.
Rrënjet e historisë së kësaj ideje shkojnë deri te teoritë e mendimtarëve të
rëndësishëm siç ishin : Hugo Gotius (Themelues i së Drejtës Moderne
Ndërkombëtare, 1584-1645), Abatit de Saint Pierre (1658-1743) ose te analiza e
Immanuel Kantit në vitin 1795 me titull “Për paqen e përjetshme”.
Karta e kombeve të Bashkuara
Karta e Kombeve të Bashkuara u hartua në vitin 1945 nga përfaqësues të 50 vende
të botës në San Francisco të Kalifornisë, Shba.
Karta e OKB-ës si mekanizëm i krijuar mbi qëllimin e ruajtjes së Paqës dhe
Sigurisë në Botë që nga tthemelimi I saj ka hartuar dokumentin juridik në bazë t
cilës paraqiten qellimet, detyrat, obligimet dhe përgjegjësit e OKB-ës në
përgjithësi, të ndara në kuadër të gjashtë organeve kryesore të OKB-ës, ky
document juridik në gjithë botën njihet me emrin
“Karta e OKB-ës”.
Preambula (fjala fillestare e OKB-ës
Ne Popujt e Kombeve të Bashkuara, të vendosur të
mbrojmë Brezat e ardhshëm nga Kamzhiku i luftës, i
cili në ditët tona ka sjellë dy here vuajtje të pathëna
mbi njerëzimin, Të forcojmë sërish besimin tone në të
drejtat themelore të njeriut, në dinjitetin dhe vlerat e
2
http://www.dadalos.org/uno_alb/grundkurs_2.htm
https://sq.wikipedia.org/wiki/Karta_e_Kombeve_t%C3%AB_Bashkuara
6. personalitetit njerëzor, në barazinë mes burrit dhe gruas si dhe mes gjithë
kombeve, qofshin këto të mëdha a të vogla
7. 3.Deklarata e Përgjithshme mbi të Drejtat e Njeriut
3Siç e kam cekur edhe më lartë që “liria themelore” dhe “të drejtat e njeriut”
gjenden ne statutin e Kombeve të Bashkuara, Statut ky që është kushtëzues për të
gjitha shtetet anëtare. Për këtë arsye, Deklarata universale konsiderohet si një
përbërës themelorë i kuadrit ligjor të Kombeve të Bashkuara.
Shumë jurist besojnë se Deklarata e pergjithshme apo universale për të Drejtat e
njeriut bën pjesë në të drejtën ndërkombëtare zakonore dhe është një mjet i
fuqishëm në ushtrimin e presionit diplomatik dhe moral ndaj qeverive që shkelin të
drejtat e njeriut. Mbrojtja e ofruar nga kjo Deklaratë ka shërbyer si gur themel për
dy Konventat detyruese të OKB-ës për të drejtat e njeriut : Konventa
Ndërkombtare mbi të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore, dhe Konventa
Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike. Deklarata vazhdon të jetë
gjerësisht e cituar nga Qeveritë, Akademikët, Avokatët dhe Gjykatësit Kushtetues,
si dhe nga individë të cilët apelojnë tek parimet e saj për mbrojtjen e të drejtave të
tyre si njerëz.
Deklarata e Përgjithshme për të Drejtat e Njeriut – është nje deklaratë e miratuar
nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara me 10 dhjetor në vitin
1948 ne Palais de Chaillot, Paris. Deklarata lindi si përgjigje ndaj tmerreve të
“Luftës së Dytë Botërore” dhe përfaqësonpërpjekjen e parë globale për të
artikuluar mbrojtjen e atyre të drejtave që shumë njerëz besonin se ishin të drejta
themelore që i takojnë të gjitha qenieve njerëzore.
Deklarata përbëhet nga tridhjetë artikuj, të cilët janë përpunuar gjatë viteve në
vijim nga tractate ndërkombëtare, transfera ekonomike, instrumente rajonale të të
drejtave të njeriut, kushtetutat kombëtare, dhe ligje të tjera. Karta Nderkombëtare e
të Drejtave të Njeriut përbëhet nga Deklarata e Përgjithshme për të Drejtat e
Njeriut, Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe
Kulturore, dhe Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike, me dy
Protokolle opsionale. Keto dy Konventa, të cilat shtjellojnë me tej të drejtat e
njeriut, u miratuan nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-ës në vitin 1966. Ndersa
në vitin 1976, pasi Konventat ishin ratifikuar mjaftueshëm nga shtete anëtare për të
hyrë në fuqi dhe qyshnga ky moment Karta Ndërkombëtare e të Drejtave të
Njeriut mori fuqi në ligjin Ndërkombëtar.
3
https://sq.wikipedia.org/wiki/Deklarata_Universale_p%C3%ABr_t%C3%AB_Drejtat_e_Njeriut
8. 4
4.Paktet mbi te drejtat e Njeriut – Deklarata e përgjithshme mbi të Drejtat
e Njeriut nuk përmbante as masat për përmbushjen e saj, për ç’arsye qysh heret
është aktualizuar çështja e përpilimit të një pakti ndërkombëtar i cili ndryshe nga
Deklarata, vlera juridike e së cilës edhe mund të kontestohet, është akt juridik, me
të cilin shtetet marrin obligime reciproke dhe garantohet përmbushja e tyre.
Duke u nisur nga kjo, Asambleja e Përgjithshme dhe Këshilli Ekonomik e Social i
Kombeve të Bashkuara I kanë dhënë detyrë Komisionit për të drejtat e njeriut,
menjëherë pasi u aprovua Deklarata, që të përgatisë një project të Paktit mbi të
drejtat e njeriut, i cili do të mbështetej mbi parimet e Deklaratës së Përgjithshme
mbi te Drejtat e Njeriut, të cilat do t`i shndërronte në obligime të padiskutueshme
midis shteteve nënshkruese, d.m.th do të përmbante rregulla që do të siguronin
respektimin e obligimeve të marra.
Komisioni për të drejtat e njeriut deri në vitin 1954 ka përfunudar punën në
redaktiin e dy projekteve të pakteve ; njeri përmbante të drejtat ekonomike, sociale
dhe kulturore, dhe tjetri përmbante të drejtat civile dhe politike. Të dy projektet
shoqëroheshin me masa të ndryshme për të siguruar zbatimin e tyre.
Pas diskutimeve që kanë zgjatur më se dhjetë vjet, me 16 dhjetor 1966, Asambleja
e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara aprovoi njëzëri pa asnjë kundërshtim dhe
hapi për nënshkrim dhe ratifikim ose aderim;
1) Pakti ndërkombëtar mbi të drejtat civile dhe politike (ky pakt ka hyre ne fuqi
me 23 mars 1976)
2) Pakti ndërkombëtar mbi të drejtat ekonomike, sociale dhe kulturore (ka hyre
ne fuqi me 3 janar 1976) ; dhe
3) Protokolli opcional në Paktin ndërkombëtar mbi të drejtat civile dhe politike.
4
Zejnullah Gruda, E drejta Ndërkombëtare Publike, Botimi i plotësuar,Prishtinë 2013 fq 425
9. Paktet mbi të drejtat e njeriut janë të bazuara në Kartën e OKB-ës dhe Deklaratën e
Përgjithshme mbi të Drejtat e Njeriut. Paktet nuk janë identike me me keto pasi që
paktet paraqesin një përpunim dhe konkretizim të mëtejshëm të parimeve nga
dokumenti themelorë. Ne krahasim me Deklaratën e Përgjithshme mbi të Drejtat e
Njeriut, paktet përmbajnë si risi të drejtën e popujve për vetëvendosje, të cilën
Asambleja e Përgjithshme e kishe pranuar e para si të drejtë themelore të njeriut
(Rezoluta 421 4 dhjetor 1950) 5dhe si “parakushht për shfrytëzimin e plotë të të
gjitha të drejtave themelore të njeriut” (Rezoluta 637 me 16 dhjetor 1952) dhe te
drejtat e pakicave. Sipas parimit të vetëvendosjes, çdo popull ka të drejtë të
5
Zejnuallah Gruda, E drejta Ndërkombëtare Publike, Prishtinë 2013 fq. 426
10. përcaktojë lirisht poitën e vet politike; të kujdeset për zhvillimin e vet ekonomik,
shoqërordhe kulturor dhe të ketë në dispozicion lirisht pasuritë dhe burimet e veta
natyrore (neni 1 i pakteve).
6Pakti ndërkombëtar mbi të drejtat civile dhe politike
Pakti Ndёrkombёtar pёr tё Drejtat Civile dhe Politike shpall tё drejtat themelore me
karakter civil dhe politik që shtetet palë të tij duhet të garantojnë për të gjithë
individët qëhyjnë brenda juridiksionit të tyre. Çdo shtetpalё i kёtij Pakti zotohet, nё
pёrputhje me procedurat e tij kushtetuese dhe me dispozitat e kёtij Pakti, tё marrë
hapa të nevojshëm tё cilët do tё lejojnё marrjen e masave tё tilla legjislative ose tё
masave të tjera të nevojshme, qё të mund t’i zbatojë tё drejtat e njohura në këtë Pakt
të cilat ende nuk janё parashikuar.
Njё parim themelor qё sanksionohet nё kёtё akt ndёrkombёtar ёshtё ai i
mosdiskriminimit. Nё pёrputhje me kёtё parim shtetet palё zotohen tё respektojnё
dhe t’u sigurojnё tё gjithё njerёzve qё ndodhen nё territorin e tyre dhe qё varen nga
juridiksioni i tyre, tё drejtat e njohura nё kёtё Pakt, pa kurrfarё dallimi tё bazuar nё
racё, ngjyrё, seks, gjuhё, fe, opinion politik ose çdo opinion tjetёr, origjinё
kombёtare apo shoqёrore, pasuri, lindje ose çdo gjendje tjetёr. Pakti nё fjalё e vё
theksin nё mёnyrё tё veçantё tek parimi i barazisё gjinore, sipas tё cilit shtetet palё
zotohen tё sigurojnё tё drejtёn e barabartё tё burrit dhe tё gruas lidhur me gëzimin e
tё gjitha tё drejtave civile dhe politike tё përcaktuara në kёtё Pakt. Sipas kёtij Pakti
nuk lejohet asnjё kufizim ose shmangie nga cilatdo tё drejta themelore tё njeriut qё
janё tё njohura ose qё janё nё fuqi nё ndonjё shtet palё nё pёrputhje me ligjet,
konventat, aktet osezakonet e tjera me pretekstin se ky Pakt nuk i njeh osei njeh nё
njё shkallё mё tё vogёl.
Nё njё pjesё tё veçantё tё Paktit janё pёrcaktuar tё drejtat civile dhe politike qё
shtetet palë janë angazhuar të sigurojnë për të gjithë individët, pa asnjë lloj
diskriminimi. Nё kёtё kategori tё drejtash sipas Paktit pёrfshihen: e drejta e jetёs, e
drejta pёr tё mos iu nёnshtruar torturёs, apo dёnimeve ose trajtimeve mizore,
çnjerëzore a poshtëruese, e drejta pёr liri dhe siguri, e drejta e personave tё privuar
nga liria për t’u trajtuar me humanizёm dhe respekt pёr dinjitetin e tyre, e drejta pёr
tё lёvizur lirisht brendaterritorit ku personindodhetligjёrisht, e drejta pёr njё proces
tё rregullt gjyqёsor, tё drejtat e personit tё akuzuar pёr kryerjen e njё vepre penale
pёr tё gёzuar disa garanci minimale, lidhur me njoftimin e akuzёs dhe tё drejtёn e
mbrojtjes, e drejta pёr respektimin e jetёs private, e drejta e shprehjes, e drejta e
mbledhjes paqёsore, edrejta pёr tё zgjedhur dhe pёr t’u zgjedhur etj. Nё bazё tё kёtij
6
http://www.magjistratura.edu.al/477-pakti-nd-rkomb-tar-p-r-t-drejtat-civile-dhe-politike-lligji-nr-7510-
8-8-1991.html#477
11. Pakti, familja, si njё njësi e natyrshme dhe themelore e shoqёrisё, ka tё drejtё tё ketё
mbrojtjen e shoqёrisё dhe tё shtetit. Gjithashtu, ky Pakt pёrcakton fёmijёt si njё
kategori e veçantё qё, pёr shkak dhe nё pёrputhje me moshёn e tyre tё mitur, kanё
nevojё pёr njё mbrojtje tё posaçmenga familja, shoqёria dhe shteti.
Pakti ndërkombëtar mbi të drejtat ekonomike, sociale dhe kulturore
7Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Shoqërore dhe Kulturore shpall të
drejtat themelore me karakter ekonomik, shoqërordhe kulturor që shtetet palë të tij
duhet të garantojnë për të gjithë individët që hyjnë brenda juridiksionit të tyre. Çdo
shtet palë i këtij Pakti zotohet të veprojë, deri në maksimumin e burimeve të veta në
dispozicion, për të siguruar progresivisht ushtrimin e plotë të të drejtave të njohura
dhe lirive të njeriut,ky Pakt me të gjitha mjetet e përshtatshme, duke përfshirë
sidomos miratimin e masave legjislative Parimi themelor mbi të cilin mbështetet ky
Pakt është ai i mosdiskriminimit. Në përputhje me këtë parim shtetet palë marrin
përsipër të garantojnë që të drejtat e shpallura në këtë Pakt, të ushtrohen pa kurrfarë
diskriminimi të bazuar në racë, ngjyrë, seks, gjuhë, fe, opinion politik ose çdo
opinion tjetër, origjinë kombëtare a shoqërore, pasuri, lindje ose çdo gjendje tjetër.
Ky pakt thekson në mënyrë të veçantë parimin e barazisë gjinore, sipas të cilit shtetet
zotohen të sigurojnë të drejtën e barabartë të burrit dhe të gruas për t’i gëzuar të
gjitha të drejtat ekonomike, shoqëroree kulturore të përmendura në këtë Pakt. Pakti
u njeh të drejtën shteteve palë që të vendosin kufizime në gëzimin e të drejtave të
përcaktuara në të, por me kusht që këto kufizime të jenë të parashikuara me ligj, të
jenë në përputhje me natyrën e këtyre të drejtave, dhe vetëm me qëllim të përparimit
të mirëqenies së përgjithshme në një shoqëri demokratike.
Në një pjesë të veçantë të këtij akti ndërkombëtar janë përcaktuar të drejtat
ekonomike, shoqërore dhe kulturore që shtetet palë janë angazhuar të sigurojnë për
të gjithë individët, pa asnjë lloj diskriminimi. Disa nga këto të drejta janë: e drejta
për punë, e drejta për kushte pune të drejta dhe të favorshme, e drejta sindikale, e
drejta e grevës, e drejta për një standard adekuat jetese për veten dhe familjen, e
drejta për të pasur një gjendje sa më të mirë shëndetësore, fizike dhe mendore, e
drejta për arsim, e drejta e pjesëmarrjes në jetën kulturore, e drejta për të ndërmarrë
7
http://www.magjistratura.edu.al/478-pakti-nderkombetar-per-te-drejtat-ekonomike-shoqerore-dhe-
kulturore-ligji-nr-7511-8-8-1991.html
http://www.magjistratura.edu.al/media/users/4/pakti%20per%20te%20drejtat%20ekonomike%20social%2
0OKB.pdf
12. kërkime shkencore dhe veprimtari krijuese etj. Në dokument theksohet se nuk
pranohet asnjë kufizim ose shkelje e të drejtave themelore të njeriut që janë të
njohura ose që ekzistojnë në fuqi në çdo vend në bazë të ligjeve, konventave,
rregulloreve ose zakoneve, me pretekstin se ky Pakt nuk i njeh ato ose i njeh në një
shkallë më të vogël.
5.Konventa Evropiane mbi Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut8
Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNj) (emri zyrtar : Konventa
për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dheLirive Themelore) është një traktat
ndërkombëtar për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe lirive themelore në Evropë.
Hartuar në vitin 1950 nga Këshilli i Evropës, atëherë i sapo formuar, konventa hyri
në fuqi më 3 shtator 1953. Të gjitha shtetet anëtare të Këshillit të Evropës janë
8
https://sq.wikipedia.org/wiki/Konventa_Evropiane_p%C3%ABr_t%C3%AB_Drejtat_e_Njeriut
13. nënshkrues të Konventës dhe anëtarë të rinj duhet të ratifikojnë këtë konventë në
mundësinë më të parë.
Konventa krijoi Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GjEDNj).
Cilido individ që besonse të drejtat e tij sipas Konventës janë shkelur nga një shtet
anëtar i Konventës mund të ngrejë një padi pranë kësaj Gjykate. Vendimet
ku gjinden shkelje janë të detyrueshme për tu zbatuar nga Shteti në fjalë, i cili
duhet ta ekzekutojë vendimin.Vendimet e Gjykatës janë të detyrueshme pavarësisë
shumës së kompensimit; përshembull në vitin 2014 Rusia u detyrua të pagonte
kompensime në masën 2 miliard dollarë
14. 6.Ndalimi i skllavërisë dhe i tregtisë me Gra dhe me Fëmijë
9Ndalimi i skllaverisë dhe i tregtise me skllever paraqet fillimin e veprimtarisë
ndërkombëtare ne mbrojtjen e të mirave kryesore njerzore. Perpjekjet e shteteve
per ndalimin e skllaverise datojnë nga fundi i shek XVIII dhe fillimi i shek XIX.
Deri atëherë skllaveria jo vetëm që shihte e pranuar, por shtetet e medha (Anglia,
Spanja, Portugalia, Holanda dhe Franca) lufotnin për monopolnë tregtine me
skllever, si nje veprimtari shumë e levërdishme.
Sklleveria dhe vënia e zezakeve dhe e personave të racave tjera pos të bardheve, ne
pozite te skllavit, jan konsideruar shumë gjatë si fenomen krejtesisht normal nga ka
dale, se këta mund të jenë objektd pronesie sikurse edhe çdo send tjetër.
Së pari skllavëria si insitucion është ndaluar në France me një ligj të miratuar me
1791. Me pastaj shembullin e Frances e kanë ndjekur Danimarka , që ishte vendi i
parë që ndermori masa për ndalimin e tregtisë me skllever. Anglia ndaloi tere
trafikun me skllever në dominionet e saj me 1807. Hapat per ndalimin e tregtise me
skllevër deri me 1830 kishin ndërmarr edhe shumica e vendeve latino-amerikane
sado qe efektet e drejtperdrejta ishin të pakta, sepsetrafiku legal ishte ndaluar, por
trafiku ilegal kishte vazhduar gati gjate tere shek.XIX. Grupin e fundit të shteteve
që e suprimuan skllavërinë e përbejnë Rusia dhe SHBA-te. Siç dihet, e drejta
ndërkombëtare e re duke filluar nga shek. XIX ka pasur disa rregulla, sipas të
cilave e drejta e fitimit te pronës në disa objekte mund te kufizohej në disa raste.
Sipas kësaj njeriu pa marrë parasyh ciles race i takon, nuk mund të jetë objekt
pronësie dhe duhet te gëzojë të drejtat natyrore kurse skllaveria është në
kundershtim me të drejtën natyrore. - nuk mund të ketë pronësi t njeriut mbi
njeriun - në asnjë pjesë të botës nuk është lejuar tregtia me skllevër dhe konform
me ketë ligjet e brendshme që lejojne ketë tregti janë nul për të drejtën
ndërkombëtare - tregjet e skllëverve nuk janë të ligjshme dhe ndalohet çfardo
forme ose praktike e kësaj tregtie, dhe çdo skllav bëhet i lirë kur të gjendet në
territorin e ndonjë shteti të qyteteruar. Rezultati i parë i rëndesishëm në planin
ndërkombëtar është një deklaratë kundër tregtisë me zezake, e miratuar në
Kongresin e Vjenes me 8 shkurt 1815, e cila permbane gjykimin solemn te tregtise
me skllever. Me të, tregita me skllevër shpallet e neveritshme nga pikepamja e
njerëzishmerisë dhe e moralit te pergjithshem‟. Me 1841 ne Londer lidhet
marreveshja e pare shumëpalëshe ndërmjet Anglise, Austrise, Frances, Prusise dhe
9
Zejnullah Gruda, E drejta ndërkombëtare publike, Prishtinë 2013, fq. 433
15. Rusise, për pengimin e tregtise me skllever, me të cilën tregtia me skllevër
barazohet me piraterine dhe percaktohen zona te gjera te kontrollit.
Ndalimi i skllavërisë me gra dhe me fëmijë
10Papunësia kronike në shumë vende të botës, sidomos ndër gra, ka ndikuar në
prhapjen e dukurisë se rekrutimit të tyrë me qellim të shfrytezimit për prostitucion.
Me qellim të pengimit të kësaj dukurie, shtetet kanë lidhur shumë marrëveshje.
Kështu, me 18 maj 1904 në Paris është lidhur Marrëveshja e parë për luftimin e
tregtisë me robër të bardhë e cila i detyron shtetet që ta luftojnë tregtinë me gra, të
vendosin mbikqyrjen mbi stacionet hekurudhore dhe portet hyrëse, të mbledhin
informata përkatëse dhe ti kthejnë në vëndet nga kanë ardhur gratë dhe vajzat e
rekrutuara ose të dyshimta se do të shfrytëzohen për prostitucion. Me 4 maj 1910
është lidhur Konventa e re për pengimin e tregtisë me robër të bardhë, me të cilën
shtetet detyrohen që të ndermarrin të gjitha masat e nevojshme për denimin e të
gjithë atyre personave, të cilët, me qëllim të kënaqjes s epsheve të të tjerëve, kanë
kontraktuar, kanë derguar ose kanë mashtruar cilëndo grua a vajzë të moshës
10
Zejnullah Gruda, E Drejta Ndërkombëtare Publike, Prishtinë 2013, fq 434.
16. jomadhore, madje edhe nëse ajo ka dhënë pelqimin. Me 2 dhjetor 1949 Asambleja
e Pergjithshme e Kombeve te Bashkuara ka miratuar Konventen për ndalimin e
tregtisë me njerëz dhe të eksploatimit te prostitucionit te personave të tjerë, e cila
konfirmon instrumentet ndërkombetar të miratuara gjatë periudhës së Lidhjes së
Kombeve dhe nën kujdesin e saj.
7.Mbrojtja e Pakicave
Nga këndvështrimi i të drejtave të grave dhe fëmijëve, instrumenti ka efekt të
drejtpërdrejte ne aspektet e mbrojtjes së pakicave kombëtare në territoret e tyre me
qëllim që të respektojë identitetin etnik, kulturor, gjuhësor dhe fetar të çdo personi
që i përket një pakice kombëtare.
11Kjo konventë angazhon shtetet anëtare të Këshillit të Evropës, që, me qëllimin e
ruajtjes dhe realizimit të mëtejshëm të të drejtave të njeriut dhe lirive themelore, të
mbrojnë ekzistencën e pakicave kombëtare në territoret e tyre përkatëse, duke
vlerësuar se një shoqëri pluraliste dhe e vërtetë demokratike duhet që jo vetëm të
respektojë identitetin etnik, kulturor, gjuhësor dhe fetar të çdo personi që i përket
një pakice kombëtare, por gjithashtu edhe të krijojë kushtet e nevojshme që iu
japin mundësi atyre për të shprehur, ruajtur dhe-zhvilluar këtë identitet.
Konventa ndahet në katër pjesë: Dispozitat e pjesës se parë përcaktojnë se
çdo personqë i përket një pakice kombëtare do të ketë të drejtën që të zgjedhë
lirisht për t'u trajtuar apo jo si i tillë, dhe nuk do të ketë asnjë disavantazh nga kjo
zgjedhje. Në pjesën e dytë dhe të tretë dispozitat përcaktojnë detyrimet e shteteve
palë për t’iu garantuar te drejtat dhe lirite themelore personave që iu përkasin
pakicave kombëtare.
Konventa nxit shtetet palë të angazhohen që të miratojnë,kurdoherë që është e
nevojshme,masa të përshtatshme me qëllim që të nxisin, në të gjitha sferat e jetës
11
K.E - Konventa kuadër për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare. Ligji Nr. 8496 / 03.06.1999
http://www.magjistratura.edu.al/493-konventa-kuader-per-mbrojtjen-e-pakicave-kombetare-ligji-nr-
8496-03-06-1999.html
17. ekonomike, shoqërore, politike dhe kulturore, barazi të plotë dhe efektivitet
ndërmjet personave që i përkasin një pakice kombëtare dhe atyre që i
përkasin shumicës. Më tej Konventa i detyron shtetet palë që të mos ndërhyjnë në
të drejtën e personave që i përkasin pakicave kombëtare për të vendosur dhe
mbajtur kontakte të lira dhe paqësorepërgjatë kufijve me personat që banojnë
ligjërisht në shtete të tjera, veçanërisht me ata me të cilat kanë një identitet etnik,
kulturor, gjuhësor apo fetar, apo një trashëgimi të përbashkët.
8.Ndalimi i Diskriminimit
Me termin “Diskriminim” nënkuptojmë çdo lloj dallimi, përjashtim, kufizimi apo
preference, bazuar në cilindo nga këto shkaqe; gjinia, raca, ngjyra, etnia, gjuha,
identiteti gjinor, orientimi seksual, bindjet politike, fetare,ose filozofike, gjendja
ekonomike, arsimore ose shoqërore, shtatzënia, perkatësia prindërore, përgjegjësia
prindërore, mosha, gjendja familjare, osemartesore, vendbanimi, përkatësia e nje
grupi të veqant etj,, që ka si qëllim apo pasojë pengesën apo bërjen e pamundur të
ushtrimit në të njëjtën mënyrë me të tjerët, të të drejtave e lirive themelore të
njohurë në Deklaratën e Përgjithshme mbi të Drejtat e Njeriut.
Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara ka aprovuar Deklaratën e
Bashkuar mbi eliminimin e të gjitha formave të diskriminimit racial me : 20 nëntor
1963, me të cilën shpall se diskriminimi midis njerëzve, i bazuar ne racën, ngjyrën
e lëkurës osepërkatsin etnike, është cenim i dinjitetit, mohim i parimeve të “Kartës
së Kombeve të Bashkuara” shkelje e të drejtave të njeriut dhe e lirive themelore të
proklamuara me Deklaratën e Përgjithshme mbi të Drejtat e Njeriut, pengesë për
marrëdhëniet paqësoremidis popujve dhe rrezik për çrregullimin e paqes dhe të
sigurisë. Deklarata ndalon zbatimin, nxitjen, mbrojtjen ose përkrahjen e
diskiminimit, ndalon propagandën dhe të gjitha organizatat që mbështeten në ide
ose teori mbi superioritetin e një race osegrupi etnik; ndalon nxitjen e dhunës ose
aktet e dhunës të drejtuara kundër grupeve të tjera racore ose etnike. Me 21 dhjetor
1965 Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara aprovoi Konventën
ndërkombëtare mbi eliminimin e të gjitha formave të diskiminimit racial. Konventa
ka hyrë në fuqi me 4 janar 1969.
Konventa përcakton një system të përpunuar të masave për zbatimin e rregullave të
saj, d.m.th atyre u jep formën e detyrimeve juridike ndërkombëtare.
12
12
Guidë udhëzuese mbi Ligjin për Mbrojtjen nga Diskriminimi, Tiranë, Janar 2011
Zejnullah Gruda, E Drejta Ndërkombëtare Publike, 2013, fq.441-442.
18. 9.Gjenocidi
Fjala gjenocid rrjedh nga latinishtja genus, që d.m.th. “grup” dhe caedere, që
13d.m.th “të vrasësh. Fjalorët terminologjik e përcaktojn si mohim të së drejtës për
ekzistencë të popujve ose grupeve etnike, racore, osefetare.
Nuk ka ndonjë marrëveshje nëse termi gjenocid duhet të përdorët për vrasjet
masive të motivuara politikisht në përgjithësi, por në përditshmëri ky term përdoret
thjesht për të përcaktuar vrasje massive të qëllimshme të civilëve. Viktimat e
gjenocidit në shekullin e kaluar llogariten të kenë qenë 40 milion njerëz. Ky term u
krijua nga Rafael Lemki (1900-1959).
Konventa për Ndalimin dhe Dënimin e Krimit të Gjenocidit u ratifikua nga
Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuar më 9 dhjetor, 1948, dhe hyri në
fuqi më 12 janar, 1951. Ajo përmban një definicion të pranuar ndërkombëtarisht, i
cili u përfshi në legjislacionin kriminal kombëtar të shumë vendeve, si dhe u
pranua nga Statuti i Romës i Gjyqit Penal Ndërkombëtar, traktati që themeloj
Gjyqin Kriminal Ndërkombëtar.
Konventa (në nenin 2) definon gjenocidin si "cilin do nga veprat në vazhdim kryer
me qëllim të shkatërrimit tërësisht osepjesërisht të një grup kombëtar, etnik, racor,
ose religjioz: si:"
(a) Vrasjen e anëtarëve të grupit;
(b) Lëndim serioz trupor apo mental të anëtarëve të grupit;
(c) Shkaktim të qëllimshëm të kushteve jetësore llogaritur të sjellin
shkatërrim të pjesshëm apo të plotë fizik;
(d) Marrja e masave për të ndaluar lindjet brenda grupit;
(e) Transferimi me dhunë i fëmijëve nga një grup në tjetrin.
Drafti i parë i Konventës përfshinte edhe vrasjet politike but u huq me insistimin e
Bashkimit Sovjetik. Përjashtimi i grupeve sociale dhe politike si cak i gjenocidit në
13
https://sq.wikipedia.org/wiki/Gjenocidi
19. këtë definicion legal është kritikuar. Në përdorimin e përditshëm të kësaj fjale,
këto grup shpeshpërfshihen. Përdorimi i rëndomtë po ashtu nganjëherë e barazon
gjenocidin me vrasjen masive të sponsorizuar nga shtetit, por gjenocidi, siç është
definuar nga larta, nuk nënkuptoj vrasje masive (apo çfarëdo vrasje) as që çdo
vrasje masive nuk është detyrimisht gjenocid. Përfshirja e një qeverie po ashtu nuk
kërkohet. Fjala 'gjenocidi' nganjëherë po ashtu përdorëtnë një kuptim më të gjerë,
si "skllavëria ishte gjenocid", por ky përdorim devijon nga definicioni ligjor i
krijuar nga Kombet e Bashkuara.