1. Workshop Hoe intiem wil je het hebben
Edward Kalisvaart
Strookwiki
Een strook is een eenheid van aandacht of erkenning, of deze nu + of is. Een strook is een erkenning
voor wat je doet of voor wie je bent. Door middel van een strook laat de ander je weten dat je er voor
hem bent. Het woord strook is in het Nederlands moeilijk te vertalen.
In het Engels betekent stroke zowel klap als streling. Mensen hebben liever negatieve strooks dan
geen strooks. Dat verklaart waarom negatief of zelfs destructief gedrag hand in hand kunnen gaan.
Strooks zijn noodzakelijk voor groei. Zonder strooks kwijnen mensen weg en stoppen ze te leven.
Strooks bevorderen het leerproces op basis van operante conditionering. Positief of negatief reageren
op gedrag maakt de kans op herhaling van dat gedrag groter. Het TA strookprincipe staat in
verbinding met het hele TA bouwwerk: het is niet mogelijk om het over strooks te hebben, zonder
daar een deel van de TA theorie bij te betrekken.
Wanneer we het over strooks hebben, komen daar direct al de volgende begrippen bij kijken:
levensposities, script, tijdsstructurering, Spelen, kruistransacties, transacties met bijbedoelingen,
enz. Een los onderdeeltje uit een motorblok heeft ook geen betekenis, zonder samenhang met de
overige onderdelen.
In de TA is er een heel scala aan termen die verband houden met het strookconcept; een deel
daarvan wordt in deze strookwiki benoemd en toegelicht.
De basics
Een strook kan positief of negatief zijn:
Positief: Fijn dat je er bent.
Negatief: Zo, ben jij er ook weer en wanneer ga je weer weg?
Strooks kunnen verbaal of non-verbaal worden gegeven:
Verbaal: met tekst en woorden.
Non-verbaal: positief in de vorm van een knipoog, een schouderklopje, negatief in de vorm
van een klap, schop, hoofdschudden.
Een strook kan voorwaardelijk (for doing) of onvoorwaardelijk (for being) zijn:
Voorwaardelijk: Dat heb je goed gedaan! Of: Je bent vergeten jezelf af te melden.
Onvoorwaardelijk: Fijn dat je er bent. Of: Ik hou van je.
Combinaties:
2. Een voorwaardelijk positieve strook: Wat goed van je dat je twee werkvragen hebt weten te
bundelen; zo besparen we onszelf een boel tijd.
Een onvoorwaardelijk negatieve strook: Ik haat je.
Soorten strooks
Interne strook: jezelf strooks kunnen geven. Deze capaciteit houdt de strookbank op peil,
ook wanneer je het een tijdje zonder externe strooks moet stellen. Voorbeelden: cadeautje
voor jezelf kopen, jezelf credit geven voor je prestatie, blij zijn met je uiterlijk.
Externe strook: strooks, in alle soorten en maten, gegeven door anderen.
Strookprofiel: een handig (staaf)diagram waarmee je je eigen (of andermans)
strookpatronen kunt analyseren.
Strookfilter: als iemand een strook krijgt die niet past bij het strookquoti谷nt van zijn
voorkeur, dan bestaat de kans dat hij die strook negeert of onderwaardeert. De strook wordt
miskend of gefilterd. Wanneer dat gebeurd zal de gever waarschijnlijk een niet-erbij-
passende manier van ontvangen van de strook waarnemen. Soms plaatsen we als het ware
een strookfilter tussen onszelf en de binnenkomende strooks. We filteren de strooks
selectief: strooks die bij onze voorkeur passen, laten we toe. Wanneer we als kind besloten
hebben dat positieve strooks zeldzaam en onbetrouwbaar zijn, kan deze situatie ontstaan:
A: Ik vind dat je haar leuk zit.
B: O, ehik moet er aan denken dat ik het binnenkort eens was.
Of: C: Goed gedaan hoor!
D: Zie je wel, het had beter gekund.
Strookklimaat/thermostaat: de thermostaat kan (te) hoog of (te) laag staan; de extremen
beschadigen mensen en veroorzaakt negatief gedrag.
CV hoog = aandacht voor de 7&8 Koelkast (laag) = aandacht voor de 4
Echte strook: een welgemeende en congruente strook, van welke aard dan ook.
Valse strook: een valse strook lijkt iets positiefs te geven, maar neemt dat vervolgens weer
weg. Bijvoorbeeld: Ik kan zien dat je dit begrijpt, min of meer. Of: Wat een prachtige jas
heb je hem in een 2e hands winkel gekocht?
Plastic strook: zijn onechte strooks die we elkaar geven, bijvoorbeeld uit beleefdheid of
omdat we bang zijn om negatieve strooks te geven. Iemand zegt bijvoorbeeld gapend:
Natuurlijk vind ik het leuk dat je komt. Of iemand vraagt: Hoe maakt u het? en kijkt naar
een ander die hem meer interesseert. En deze: Tjonge, het doet me goed dat je er ook bent!
3. De kamer werd veel lichter toen je binnenkwam. Plastic strooks herken je vaan terug bij
oppervlakkige rituelen en verzieken de relatie (echte strooks niet).
Strookroof: is het op oneigenlijke wijze afdwingen van strooks (in essentie een transactie
met bijbedoelingen), bijvoorbeeld: Goh, wat ben jij aardig! Met als doel zelf een strook
terug te krijgen (lokaas). Of: Ik heb helaas weinig tijd gehad om het voor te bereiden
Strookquoti谷nt: Different strokes for different folks. Iedereen heft het strookquoti谷nt van
zijn eigen voorkeur: een strook die voor de een veel waarde heeft, is voor de ander van
weinig waarde. Een gezond strookquoti谷nt zal dus zowel positieve als ook negatieve;
voorwaardelijke als onvoorwaardelijke strooks bevatten.
Targetstrook: een strook die precies in de roos is en aansluit bij het eigen strookquoti谷nt.
Strookhuishouding/economie: de unieke wijze waarop ieder mens strooks geeft, neemt en
behandelt om in zijn strookbehoefte te voorzien, met name in tijden van (vermeende)
strookschaarste.
Strooksprookjes: als kinderen worden we door onze ouders ge誰ndoctrineerd met vijf
restrictieve regels aangaande strooks. Door kinderen bij te brengen dat er maar weinig
strooks in voorraad zijn, krijgt de ouder een strookmonopolie. Omdat het kind weet dat
strooks essentieel voor hem zijn, leert het al gauw ze te krijgen door zich zo te gedragen als
zijn vader of moeder dat wil. Als volwassenen volgen we deze regels vaak nog steeds.
Dientengevolge leven we onze levens in een staat van gedeeltelijke strookdeprivatie: we
geloven dat er maar een beperkte voorraad van is en dat deze moeilijk binnen te halen zijn.
- Geef geen strooks als je ze te geven hebt. al te goed is buurmans gek
- Vraag niet om strooks als je ze nodig hebt. kinderen die vragen, worden
- Accepteer geen strooks die je graag zou krijgen. bescheidenheid siert de mens
- Weiger geen strooks die je niet wilt. een gegeven paard
- Geef geen strooks aan jezelf. eigen roem stinkt
Nice to know:
In een kennisintensieve cultuur zijn vooral professionele strooks voor kennis en expertise van
essentieel belang.
Een gebrek aan positieve strooks kan leiden tot burn-outverschijnselen.
Voor een gezonde organisatiecultuur zouden er een dubbel aantal positieve strooks
tegenover de negatieve strooks moeten staan.
We kunnen een strook geven wanneer we maar willen; strooks raken niet op; het is geen
zero sum game
4. Waar aandacht voor elkaar is, is nooit een tekort = groeibevorderend
`What you stroke is what you get
Strooks die je krijgt door erom te vragen zijn evenveel waard als die je zonder vragen krijgt.
De ontvanger van een strook bepaalt of een strook + of is door het strookfilter.
Strooks en tijdsstructurering
Tijdstructurering is de wijze waarop mensen, vanuit hun basisbehoefte aan structuur, hun tijd
doorbrengen, allen of met anderen. Naarmate je op een lager niveau komt, neemt het
investeringsrisico toe (kwetsbaarheid), maar ook de kans op strookwinst. No guts, no glory?
Vormen van tijdstructurering
1) Terugtrekken
Het fysiek en/of geestelijk terugtrekken uit het interne en/of externe contact.
2) Rituelen
De transacties volgen een bekend en voorspelbaar patroon. Weinig risico, geringe kwantiteit
of intensiteit van de strooks.
3) Tijdverdrijven
De transacties betreffen een of meer onderwerpen zonder dat daaraan enige actie wordt
verbonden. Tijdverdrijven wordt vaak gebruikt om de ander te checken alvorens te besluiten
tot intiemer contact. Iets meer risico, iets meer strooks.
4) Activiteiten
De transacties zijn gericht op het bereiken van zekere doelen in het hier en nu, waarbij de
Volwassen egotoestand (meestal) dominant is. Strooks: hevig en hoog.
5) Plezier maken
De transacties zijn gericht op het plezierig doorbrengen van de tijd bijvoorbeeld in de vorm
van sport, hobby, enz. Hoe meer energie erin wordt gestoken, hoe intenser de strooks.
6) Spelen
De transacties hebben bijbedoelingen en leiden tot een voorspelbaar, meestal negatief
resultaat. Het investeringsrisico lijkt hoog, maar is daadwerkelijk gering; qua strooks is er
sprake van kortetermijnwinst maar ook een groter en scriptbevestigend langetermijnverlies.
7) Intimiteit
De transacties betreffen authentieke gevoelens en behoeften en worden vanuit bewustzijn,
spontaniteit en openheid uitgewisseld. Het investeringsrisico is groot (maximale
kwetsbaarheid) en ook de mogelijke strookwinst is maximaal.
5. Spel, nice to know:
Spel bestaat uit transacties met bijbedoelingen
Bevestigt de gekozen levenspositie (veelal IK-)
Volgt een vast patroon en eindigt met een pay off
Vermijdt de kwetsbaarheid van intimiteit
Is een bron van (korte-termijn) strooks
Gradaties van Spel:
- 1e graads Spel: galgenhumor, cynisme, lachen om de pijn van de ander of zichzelf. De pijn, het
verdriet of de angst worden niet serieus genomen.
- 2e graads Spel: brengt blijvende schade aan bij 辿辿n of meerdere partijen of aan de relatie. Een
contact heeft een pijnlijke en frustrerende afloop.
- 3e graads Spel: geestelijk of lichamelijke beschadiging aan een of beide spelers.
Eindigt op het kerkhof, met moord, een rechtzaak, gevangenis of een gesticht.
Voorbeelden van Spel
Waarom doe je dit niet (antwoord: ja maar)
Houten been (passief gedrag; slachtofferspel)
De mijne is groter dan de jouwe (telkens strijd aangaan; aanklagerspel)
Als jij er niet geweest was, dan had ik.. (aanklager 3e gr, telkens zeiken op alles)
Wat ben je toch geweldig (projectie, redder slachtoffer)
Kijk eens wat ik allemaal voor je doe (redder is slachtoffer geworden)
Nu heb ik je, ellendeling (lokken afmaken spel, slachtoffer-
aanklager spel)
Is het niet vreselijk (passief gedrag tussen twee aanklagers,
roddelen)
Wat me vandaag toch gebeurd is.. (passief gedrag, raden maar)
Werkvormen en reflectie rond strooks
Werkvraag (10 minuten, 2-tallen):
1) Hoe was het vroeger, thuis: werden daar strooks uitgewisseld?
2) Wat is de rol geweest van de strooks die je als kind hebt gehad? Welk type strooks waren
vooral voor handen?
Werkvraag (15 minuten, 2-tallen):
6. 1) Wat is de meest voedzame strook die je ooit van je ouders hebt gekregen?
2) Wat is de meest pijnlijke strook die je ooit hebt gekregen?
3) Naar welke strook heb je als kind zo verlangd en hunker je nog steeds naar?
Werkvorm (15 minuten, 3-tallen): onderzoek het strookverkeer met iemand in je directe
omgeving.
- Echt of plastic?
- Voorwaardelijk of onvoorwaardelijk?
- Negatieve of positieve strooks?
- Effect op (de kwaliteit van) je relatie met deze persoon
Werkvorm: maak je eigen strookprofiel (zie bijlage)
Werkvorm: strookklimaat eigen werkomgeving
Maak je eigen strookprofiel
Geeft u Accepteert u Vraagt u om Weigert u pos.
HOE VAAK pos. strooks pos. strooks pos. strooks strooks te geven
Altijd
Dikwijls
Soms
Nooit
geven accepteren Vragen om weigeren
Nooit
Soms
Dikwijls
Altijd
HOE VAAK Geeft u Accepteert u Vraagt u om Weigert u neg.
neg. strooks neg. strooks neg. strooks strooks te geven
7. Bespreek:
Wat valt je op? Herken je het beeld?
Wat levert jouw manier van omgaan met strooks je op?
Op welke dimensie wil je eventueel in beweging komen?
Wat kun je doen om deze beweging in te zetten? (meer/minder)
Maak het teamprofiel
Geven jullie Accepteren jullie Vragen jullie om Weigeren jullie pos.
HOE VAAK pos. strooks pos. strooks om pos. strooks strooks te geven
Altijd
Dikwijls
Soms
Nooit
geven accepteren Vragen om weigeren
Nooit
Soms
Dikwijls
Altijd
HOE VAAK Geven jullie Accepteren jullie Vragen jullie om Weigeren jullie neg.
neg. strooks neg. strooks neg. strooks strooks te geven